TOKELAUAfifiga Filifiliga FaigamaloMATAKUPU I LOTO
FAKATOMUAGAKo he tukufakatahiga tenei o ni pepa e 2 - ko te Fakaataataga o te Tulafono Fakavae o Tokelau teia na pahia e te Fono Fakamua i a Me 2005 ma te Feagaiga o te Hokotaga Haoloto i te va o Niuhila ma Tokelau teia kua talia e te Kapineta a Niuhila i te 21 Novema 2005. Ko te agaga taki o te fakaataataga tenei na fakatalanoa ma pahia e te Fono Fakamua ia Aukuho 2005, ma mulimuli ake na fakaiku i ni talanoaga a te Malo Fakaauau ma te Ulufakatonu o Tokelau. Ko na pepa ienei e fakaPeletania oi fakaTokelau. Ko te fakaTokelau kua uma te pahia e te Komiti Fakaliliu o te Tulafono Fakavae ma na lipoti ki te Fono Fakamua o Novema 2005. Ko te tukufakatahiga tenei e i loto ai foki na fakamatalaga agai ki te faiga ke fakaheai ai na pulega fakakolone ma na itu taua o te Tulafono Fakavae ma te Feagaiga. Ko na taki veia ona takua ina pepa e heki huia mai te faigapalota fakapitoa muamua. Kae e iei na gaoioiga ki na pepa lagolago i mua atu o te palota ia Oketopa. Ko te vaega tenei e kaiga ki na tukutukuga mo te puipuiga o te aganuku ma ke tuku mai ai foki ni fakamatalaga auiliili ma e he afaina ai na taki pe ko te tulafono fakavae pe ko te feagaiga. E fakailoa ki na tino palota na vaega uma ienei ieia e kaiga ki te feagaiga. E i loto foki na fakamatalaga kautu i te faiga o te palota ma te lipoti a te Komihi o te Faigapalota Fakapitoa ki te Fono Fakamua o Iuni 2007. Ko ietahi fakamatalaga e maua i te kupega fakavateatea (www.tokelau.org.nz) ma i te Ofiha o te Taupulega. PEPA TULAFONO FAKAVAEKo te tulafono fakavae e fau i ni tulafono taua mai na tulafono a Tokelau e iei nei. Ko te tulafono fakavae e talanoa patino ki te malo fakaatunuku o Tokelau. Ko te malo e fakavae i luga o na nuku e tolu. Ko na tulafono e iei i te taimi nei, ka hui o latou tulaga i te taimi e fakaheai ai na pulega fakakolone. Ko na tulafono ka fakamautugia - ko tona uiga ka mafai oioti ke hui kafai e malilie na Taupulega takitahi ki na huiga. Lua, ho he tulafono e iei ai he pule a Niuhila (mo he fakatakitakiga ko te Ofiha o te Ulufakatonu) ka he toe taulia. Ko te tulafono fakavae ka kavea ma tulafono fakapitoa, ka fakatuha ki te tino o te ulu. Ko ona aka malolohi e i loto o na nuku o Tokelau ma e i loto ai na vaega taua mo te malo o Tokelau i tona tulaga he atunuku. Ko te matakupu kautu e aofia i te tulafono fakavae ko te Fono Fakamua, te Fono a te Malo Fakaauau o Tokelau, na Fakamahinoga, fauga o na tulafono, fenua, kaufaigaluega tautua, kikilaga o te tupe ma na aiatatau o tagata. PEPA O TE FEAGAIGAKo te fakaataataga o te Feagaiga o he Hokotaga Haoloto i te va o Niuhila ma Tokelau ko he pepa kua tamau fakatetulafono teia ka fakamautinoa ai he hokotaga fakaauau i te va o na itu e lua kafai ia Tokelau e malilie i he palota ke fakaheai na pulega fakakolone. Ko te feagaiga e fakaPeletania ma e fakaTokelau, ko te tuhiga o na gagana e lua ko na gagana moni ia. Ko te Feagaiga e 13 ona vaega ma na pepa lagolago auiliili. Vaega 1 - e fakamatala ai te Mafutaga o he Hokotaga Haoloto i te va o Tokelau ma Niuhila. Ko te mafutaga e fakavae i luga o te agaga taki ma na uiga ma na lagona taua ienei. Vaega 2 - e taku mai ai kua folafola e Niuhila ko ia ka galulue ma Tokelau ke fakamautinoa te taupauga ma te atiakega o te gagana tukehe a Tokelau ma na aganuku i Tokelau ma i loto o na fakalapotopotoga a Tokelau i Niuhila. Vaega 3 - e fakamautinoa te tukuatuga o te hitiheni Niuhila ki tagata o Tokelau. Vaega 4 - Ko Niuhila e folafola ka fakaauau pea te tuku atu o te lagolago tau te tamaokaiga ma te lagolago tau te atiakega o galuega lalahi ki Tokelau ke fakatumau ai ma fakaleleia atili ai te tulaga lelei o te olaga o tagata Tokelau. Ko te tulaga o te lagolago tau te tamaokaiga ma te lagolago tau te atiakega o galuega lalahi e fua ki he maliliega e fatu fakavaitauhaga fakaauau mai teia taimi ki teia taimi. Vaega 5 -Ko Tokelau lava te gafa ma te fakatinoga o na tautuaga i Tokelau, ka ko Niuhila e tuku atu e ia, i he talohaga a Tokelau, na fehoahoaniga tau te pulepulega ma na avanoa ki na iloa fakapitoa tau mahini ma na fautuaga tau poto patino, lagolago ma koleniga i na itu uma o na gaoioiga fakatemalo, e aofia ai te fakamahinoga ma na tulafono, ola malolo, akoakoga, tupe, felakuakiga, fehokotakiga, pulepulega o na tautuaga fakamua, puipuiga o te hikomaga, atiakega tau te tamaokaiga ma te fakamalohia o te tulafono. Vaega 6 - Ko Niuhila e folafola e ia ke fakaauau tana fehoahoaniga ki Tokelau i ni fakalavelave fakafuaheki ma ni mala fakanatula ma ke aofia ia Tokelau i tana polokalame fehoahoani mo na fakalavelave fakafuaheki, ma na fakaleleiga i loto o te Pahefika. Vaega 7 - Ko Niuhila e ia talia ke fakaauau pea tona tiute mo te puipuiga fakafitafita ma te haogalemu o Tokelau ma e fakamuta oioti te tiute tenei i he talohaga ma Tokelau fakatahi ai ma hana maliega. Ko Niuhila foki e folafola e ia ke fakaauau pea tana fehoahoaniga ki Tokelau i te leoleoga o tona tai, puipuiga o na fagotaga ma na fakatinoga o na hakiliga ma na laveakiga. Vaega 8 - Ko Niuhila ka fakaauau tana lagolago ki te Teugatupe Fakaleoleo Fakavaomalo a Tokelau. Ko Niuhila foki e takutino ke fehoahoani ki Tokelau i te hakiliga o ni fehoahoaniga tau tupe mo te Teugatupe mai ietahi malo ma ietahi fakalapotopotoga fakavaomalo. Vaega 9 - E ia Tokelau te aiatatau ma te mafai fakatulafono ke fai ai lava e ia ana hokotaga fakavaomalo ma ana hakilikiliga ki te faia o ni ana feagaiga i luga o tana aiatatau. Ko Niuhila e folafola e ia ka fakaauau pea tana fehoahoaniga ki Tokelau i te fakatinoga o ana hokotaga fakavaomalo i he talohaga a Tokelau fakatahi ma hana maliega. Vaega 10 - Ko Niuhila ma Tokelau e fakatumaugia a la fakatalanoaga vavalalata ma e tatau ke iei ni fonotaga faifaipea i te va o Tokelau ma Niuhila. Vaega 11 - Ko Niuhila e amanakia e ia ko tagata o Tokelau, e ia i ei he taimi i te lumanaki e fakanau ai ke onoono he fakafaigamalo e kehe mai i te pulea fakalotoifale i he hokotaga haoloto ma Niuhila, e aofia ai te tutokatahi pe opotia ki Niuhila. Vaega 12 - Ko na Pepa Lagolago e fakamatala ai te Feagaiga tenei i te va o Niuhila ma Tokelau, mai teia taimi ki teia taimi, e tuku mai ai na auiliiliga mo te fakatinoga o te Feagaiga. Vaega 13 - Ko te Feagaiga tenei e kamata fakaaloakia i te aho e haini ai. KOMIHI O TE FAIGAPALOTA FAKAPITOAKo te Komihi na fono i te aho 10 Iuni 2007 ma tuku atu ai he lipoti ki te Fono Fakamua i te 12 Iuni 2007. Na maua te fakamatalaga, talu mai Mati 2007, e tuha kua 679 ia tagata kua lehitala. Na tonu i te Komihi ko te aho mulimuli o na lehitala ko te 2 Iulai 2007 Na tonu foki i te Komihi Ko te peleniga o te Faigapalota Fakapitoa ka fakatino fatu ki na palotaga e venei:
Ka taumafai lahi na Ofiha o te Komihi, ko heki taunuku ki te 2 Iulai, ke toe fakamalohi ki tagata palota ko heki lehitala ke lehitala. Ko na Ofiha o te Komihi ka tuku atu ni fautuaga ki te Komihi, i he taimi vave, na fakatonutonuga o te faiga o te palota, te fakatinoga o te palota ma te faitauga o na palota. Kua takua atu i lalo ni aho e tatau ke nofomaina kiei na tino e fakatatau ki te Faigapalota Fakapitoa:
Kua fakapipiki atu i lalo he Pepa Palota kua pahia e te Komihi.
E vehea ona fai te palota i he Koga PalotaKo te tokalahiga o na tino i Tokelau ka filifili ke fakatino lava e kilatou a latou palota i he koga palota o he nuku pe i te Ofiha o Tokelau i Apia. Ko te Palota i he koga palota e faigofie ma e iei lava he hui o na tino tautua e avanoa ke fehoahoani kafai e he ke mautinoa pe hea te tatau ke fai. Ko te koga palota ma te taimi e tuku atu i te pepa fakailoa i tua. Ko na hitepu e lima i lalo e fakamatala ai pe vefea ona fai te palota i te koga palota e iei koe i te aho o te Faigapalota Fakapitoa. HITEPU 1: I te aho o te Faigapalota Fakapitoa, fano ki te koga palota fakalotofaile e iei koe. Kafai koe e he katoatoa to malohi fakafehokotaki te Ofiha o te Taupulega ke hakili pe ko ni a ni fehoahoaniga e maua mai ai. HITEPU 2: Taku ki te Tino Tautua i loto o te koga palota to igoa ma te koga lehitala kae ke mafai ai e kilatou hiaki ko koe e i te lehitala o te Faigapalota Fakapitoa. Kafai e manakomia, ko te Tino Tautua eina lea atu kia te koe ke fakaali ake he fakamateaga aloakia. E mafai ko he pepa malaga aloakia pe he pepa fakamatea Tokelau (ID). HITEPU 3: E foki atu e te Tino Tautua ki a te koe i te koga palota he pepa palota ma na fakamatalaga fakatu e mafai koe ke palota ki ei. Ko te pepa palota e lolomi i he fakailoga a te Malo. HITEPU 4: Kave tau pepa palota ki he tulimanu i te nofoaga palota kae ke he kitea ai koe e he tino pe vehea tau palota. Ko te aia tatau ke palota e tatau ke fakatino i te fakatumuga o he fakailoga ki loto o te puha o te fakamatalaga kua ke filifilfia. Na he toe tuhia he tahi mea ki luga o te pepa aua tau palota ka he faitaua. HITEPU 5: Ko te fakailoaga mulimuli, kafai kua fakailoga e koe tau palota, gagau lua te pepa palota ma tuku ki loto o te puha palota. Na he kitea mai e he tino tau palota. Kafai ko koe e he manino pe hea te fai, lea ki te tino galue i te koga palota ke fehoahoani atu. PEPA PALOTA: Ko tenei te ata o te pepa palota
Ko te fakatu e manakomia ke palota koe kiei e venei:
Kafai koe e malie ki te fakatu - ko tenei te faiga e ke fakailoa ai i loto o tau palota -
Kafai koe e teteke ki te fakatu - ko tenei te faiga e ke fakailoa ai i loto o tau palota -
Palota i te tuhi o he fakailoga (ho he fakailoga - ko te mea taua ke kitea) ki loto o he puha e fokotahi oioti i te taimi lava tena kua filifili ai e koe te tali. Fakamautinoa ko te fakailoga e i loto o te puha. Ko ho he fakailoga i fafo o te puha e he faitaugia. Kafai ko na puha uma e lua kua fakailoga pe heki fakailoga ko te palota e he faitaugia. Kafai kua ke fakailoga te puha hehe, toe fano ki te Tino Tautua ma talohaga ki he peap palota fou. Ka uma tau palota, afifi te pepa palota kae ke he kitea ai te fakamatalaga i loto ma tuku ki loto o te puha palota. ko na koga palota ma na taimi
Palota fakapitoaKO NA TULAFONO O TE FAIGAPALOTA FAKAPITOA KI HE FILIFILIGA FAIGAMALO PULEA KATOATOA FAKALOTOIFALE 200620 Palota fakapitoa - (1) Ho he tino palota e lehitala kae e he i Tokelau pe ko Samoa i te aho o te Palota fakapitoa e mafai ke talohaga ki te Fakatonu o Tautuaga ko ia ke palota ka ko heki pa ki te aho o te Palota fakapitoa. (2) Ko he talohaga venei ke palota ka ko heki pa ki te aho o te Palota Fakapitoa e fai i ho he taimi o na taimi faigaluega, i mua atu o te 20 aho ka ko heki pa ki te aho o te Palota fakapitoa. (3) Kafai te Fakatonu o Tautuaga e logotonu ko te talohaga e faia i he agaga lelei, e foki atu ki te tino apalai -
(4) Ko te tino palota fakapitoa, kafai kua uma te fai o tana palota, e tuku e ia te pepa palota ki loto o te teutuhi kua uma fakatuatuhi, ma kave te teutuhi tena ki te Fakatonu o Tautuaga, teia e -
FAKAATAATAGA O TE FEAGAIGA O TE HOKOTAGA HAOLOTO I TE VA O NIUHILA MA TOKELAU |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||