TOKELAU

KO TE PALOTA KI HE FILIFILIGA FAIGAMALO

Faigapalota Fakapitoa Oketopa 2007

TE LUMANAKI O TOKELAU

Ko Tokelau ko he kolone e o Niu Hila. Ko Tokelau e iei tana aia ke filifili ai tona lumanaki ma pe vehea te pulepulega o a na matakupu. Ko te tulaga tenei e takua ko te aia ki he filifiliga faigamalo pulea katoatoa fakalotoifale.

ATIAKEGA O HE MALO PULEA FAKALOTOIFALE

Ko Tokelau kua lahi kikila lava e ia a na matakupu fakalotoifale. Kae ui i tena, ko na mafai katoatoa e taofi e Niu Hila. I te 2003, ko te Fono Fakamua na fai tana tonu ko Tokelau ka hakilikili ki he filifiliga faigamalo e fatu ki he lumanaki o he hokotaga haoloto ma Niu Hila.

FEAGAIGA

Ko he hokotaga haoloto i te lumanaki e pulepulea i he Feagaiga. E iei nei te fakatu mo he Feagaiga ma e fakamaumau i ni tuhituhiga na malamalamaga ma na takutinoga uma a Tokelau ma Niu Hila ma e tuku atu ai na malamalamaga iena ma na takutinoga i he tulaga manino fakavaomalo.

FAKATU

Ko na vaega taua ienei o te fakatu:

Ko te Hitiheni Niu Hila kua fakamautinoa;
Ko te fehoahoaniga mo te tamaokaiga e fatu ki te hihitemi e ienei nei ma te vaega e fakaauau ai i te lumanaki;
Fehoahoaniga mo te poto fakapitoa kua fakamau ma taofia mo te lumanaki;
Ko te filifiliga ke kavea ma vaega o Niu Hila kua taofia foki ko he filifiliga mo te lumanaki;
Ko te Teuga Tupe Fakaleoleo Fakavaomalo e fakaauau pea ma ke maua te hao o Niu Hila; ma;
Ko Niu Hila e lagolago kite putiputiga o te aganuku a Tokelau;
Ko Tokelau ka gafa lava ia ma ana hokotaga fakavaomalo ma ka galue vavalalata ma ka maua e ia ana fehoahoaniga mo na fakatinoga mai Niu Hila;
E kaumai foki e Niu Hila te puipuiga, fehoahoaniga mo fakalavelave fakafuaheki, ma fehoahoaniga mo te hakiliga o ni vaka e gagalo
Faifaipea ni fakatalanoaga i te va o Tokelau ma Niu Hila.

AULA MO TE FILIFILIGA FAIGAMALO

E fai e na tino nofomau i Tokelau te tonu pe talia te afifiga mo he hokotaga haoloto kui atu i he faiga palota fakapitoa a te atunuku. Kua pahia e te Fono Fakamua na Tulafono mo faiga palota fakapitoa. Kua fakatu i te Tulafono he Komihi mo te Faiga Palota Fakapitoa ke pulepulea te faiga palota. Ko te Komihi e:

tufatufa na fakamatalaga agai ki te palota
tukufakatahi he lehitala mo te atunuku ona tino palota
fai he tonu ki na apili agai ki he tino palota lehitala
fai he tonu ki te aho o te palota
faitau na palota ma fakailoa te ikuga o te palota

NA MEA E TUTUPU O NA KO TE FAIGAPALOTA FAKAPITOA

Kafai ko te fakaikuga e lagolago ki he lumanaki hokotaga haoloto ma Niu Hila, ko te Palemene o Niu Hila ka fakaheai e ia te Tulafono Fakapalemene a Tokelau 1948. Ko tona uiga ko te Malo o Niu Hila ma te Malo o Tokelau ka haini e kilaua te Feagaiga o te Hokotaga Haoloto ma ko Tokelau kua he he kolone.

Ko Tokelau e iei tana Tulafono Fakavae Hilihili. Ka iei lava tona tulaga fakatetulafono ma ona fakailoga fakateatunuku. Ko te Fono Fakamua kua ia te ia te mafai maualuga fai tulafono.

Kafai ko te fakaikuga e heai, ko tona uiga ka fakaauau lava veia ko te tulaga mahani vagana kua fai he tahi faigapalota fakapitoa.

KO TE FILIFILIGA E A KOE

Ke palota i te faigapalota mo he filifiliga faigamalo, ko koe e tatau lava ke lehitala ka ko heki pa ki te aho 2 Iulai 2007.

Fakahehotaki te Ofiha o te Taupulega o to nuku ke lehitala koe.

Fakahehotaki te Ofiha o te Komihi o te Faigapalota i Apia mo ni ietahi fakamatalaga pe kikila kite www.tokelau.org.nz ki ni ietahi fakamatalaga ki te filifiliga faigamalo pe ko te faigapalota fakapitoa.